Dlaczego ksiądz całuje…

Dlaczego ksiądz całuje…

Jednak niektórzy ludzie twierdzą, że całowanie ołtarza jest znakiem bałwochwalstwa, ponieważ stół to przecież przedmiot materialny. By zrozumieć prawdziwe znaczenie tej praktyki musimy zajrzeć głębiej i znaleźć jej „drugie dno”. Ołtarz symbolizuje Jezusa Chrystusa, który jest fundamentem Kościoła.

Pocałunek ołtarza

Przed rozpoczęciem każdej mszy świętej, a także na jej zakończenie, prezbiterzy i diakoni zbliżają się do eucharystycznego stołu i całują go. Wszyscy dobrze znamy tę scenę, jednak czy wiemy, co ona symbolizuje?

Całowanie świętych przedmiotów to zwyczaj wywodzący się już ze starożytności, który przez tysiące lat odgrywał bardzo ważną rolę. W niektórych kulturach pocałunek był sposobem na okazanie szacunku wobec przedmiotów uosabiających bóstwo, a czasami także formą powitania. Rozwijając liturgię chrześcijanie zapożyczyli pewne obrzędy od innych społeczności nadając im nowego znaczenia. Właśnie całowanie jest jednym z takich „pożyczonych rytuałów”, który został włączony przez księży do czynności wykonywanych w trakcie Mszy.

Pocałunek to czynność praktykowana nie tylko w kościele. Mamy w zwyczaju całować różańce, obrazy świętych, relikwie, powierzchnie po których stąpały święte osoby, w ten sposób oddajmy cześć.

Jednak niektórzy ludzie twierdzą, że całowanie ołtarza jest znakiem bałwochwalstwa, ponieważ stół to przecież przedmiot materialny. By zrozumieć prawdziwe znaczenie tej praktyki musimy zajrzeć głębiej i znaleźć jej „drugie dno”. Ołtarz symbolizuje Jezusa Chrystusa, który jest fundamentem Kościoła. Kapłan całuje go na znak czci wobec Syna Bożego i Jego bezkrwawej ofiary dokonywanej podczas każdej mszy. Stół ofiarny ukazuje tajemnicę pośredniczenia Zbawiciela, który przekazuje modlitwy, dziękczynienie oraz prośby do Ojca.

Jak wyjaśnia ks. Piotr Śliżewski:

Gdy kapłan jest już przed ołtarzem następuje pocałunek. Nie jakiejś kobiety czy pobożnego obrazka, lecz ołtarza. Msza Święta, jak każda randka, rozpoczyna i kończy się pocałunkiem. Całowany jest niezwykły stół – ołtarz. Nie wynika to ze skojarzenia stołu z jedzeniem, a że kapłan jak większość mężczyzn lubi dobrze zjeść, to całuje wszystko, co mu się kojarzy ze schabowym. Ołtarz w liturgii Kościoła symbolizuje Chrystusa. Jest to bardzo wymowne i złączone z tajemnicą Jego pośredniczenia. Zanim Kościół „zadzwoni do Boga”, musi przejść przez „centralę Jezusa”. Chrystus jest więc dla ludzi wierzących ołtarzem, ponieważ bez Niego żaden dar nie będzie przez Boga Ojca mile przyjęty. Kapłan jako przedstawiciel całego zgromadzenia, całuje więc głównego Gospodarza tego spotkania. Chociaż jest to bardzo intymny gest, możesz podglądać. Nawet więcej, powinieneś duchowo uczynić to samo – przywitać się wtedy z Jezusem. Mimo że ołtarz obcałowują tylko kapłani i diakoni, dla każdego chrześcijanina powinien być to moment „przytulenia” do serca Jezusa, a może okazja do wypowiedzenia w myślach aktu strzelistego: „Jezu kocham Ciebie… witam Cię… możemy już rozpoczynać” itd.

[ Fragment książki – ks. Piotr Śliżewski „Jak owocnie uczestniczyć we Mszy Świętej?” ]

Nie bez znaczenia w tej kwestii jest położenie stołu ofiarnego, zajmuje on bowiem centralne miejsce w kościele. Cała przestrzeń skupia się na ołtarzu, to ten punkt najbardziej przykuwa nasze spojrzenia, co świadczy o jego ogromnej doniosłości. Zatem niech nie dziwi nas inny zwyczaj przyozdabiania najważniejszego miejsca w świątyni obrusem i kwiatami.

Dlaczego ksiądz całuje ołtarz? Wydaje nam się, że wiemy: to przecież wyraz czci, szacunku i uwielbienia. A tu niespodzianka.

Na samym początku mszy kapłan podchodzi do ołtarza i składa na nim pocałunek. Co właściwie oznacza ten gest i skąd wziął się w liturgii?

Całowanie ołtarza, ewangeliarza i krzyża

Pocałunek jako gest kultyczny znały już religie pogańskie. Całowano ołtarze, wizerunki bóstw, a nawet progi świątyni. Żydzi do dziś całują zawieszoną przy drzwiach domu mezuzę zawierającą tekst modlitwy „Szema” (czyli „Słuchaj Izraelu”). Rzymianie mieli zwyczaj całowania rodzinnego stołu przed posiłkiem. We wszystkich przypadkach był to znak czci, szacunku i uwielbienia.

W liturgii chrześcijańskiej gest ucałowania ołtarza pojawił się prawdopodobnie około IV wieku (tak przynajmniej twierdzi spora część historyków liturgii). Jednak pierwsze pisane źródło, które wspomina o tym znaku to tak zwane Ordo Romanus Primus, czyli opis uroczystej liturgii papieskiej sprawowanej w poranek wielkanocny w rzymskiej bazylice Matki Bożej Większej. Dokument ten pochodzi mniej więcej z połowy VII wieku i mówi o jednym tylko pocałunku składanym przez celebransa na ołtarzu na samym początku liturgii.

Z biegiem czasu liczba ucałowań ołtarza w trakcie Eucharystii wzrastała, dochodząc do ponad dziesięciu, a każdy z nich miał swoją symbolikę. Pojawiło się także ucałowanie ewangeliarza, krzyża stojącego na ołtarzu, pocałunki przekazywane posługującym. Kiedy zakorzenił się zwyczaj umieszczania w mensie ołtarzowej relikwii, akcent przesunął się na cześć oddawaną świętym, od których spodziewano się pomocy i wstawiennictwa.

Dwa pocałunki ołtarza

Ostatnia reforma liturgiczna ograniczyła liczbę ucałowań ołtarza do dwóch – na początku i na końcu mszy. Obecne przepisy – w przeciwieństwie do dawnych – nie precyzują, jak dokładnie ma wyglądać ten znak. W przeszłości celebrans przy ucałowaniu ołtarza miał najpierw położyć na nim obie dłonie, co miało (jemu i pozostałym uczestnikom liturgii) przypomnieć, że wiara – zgodnie z zaleceniem Apostoła (por. List św. Jakuba, rozdział 2, wers 18) winna wyrażać się w uczynkach.

Przewidziane jest także ucałowanie księgi Ewangelii po jej odczytaniu przez diakona lub prezbitera, tudzież ucałowanie jej przez biskupa (jeśli to on przewodniczy liturgii) przed udzieleniem nią błogosławieństwa ludowi. Także znak pokoju może (ale nie musi) być wyrażony przekazywanym sobie nawzajem pocałunkiem.

Ograniczenie liczby pocałunków składanych w trakcie liturgii na ołtarzu i rezygnacja ze szczegółowego określenia formy tego znaku nie wynika jednak z niedbałości czy jego lekceważenia, ale ma raczej służyć przywróceniu i uwydatnieniu jego podstawowej treści. W liturgii chrześcijańskiej gest ten (znany, jak już było powiedziane, także w innych religiach i kultach) nabrał bowiem specyficznego znaczenia, związanego ściśle ze znaczeniem samego ołtarza.

Ołtarz i jego znaczenie

Ołtarz chrześcijański nie jest bowiem jedynie miejscem składania ofiary, choć to oczywiście jego podstawowa funkcja. Chrześcijanie postrzegają ołtarz nie tylko jako miejsce w przestrzeni sakralnej, ale jako znak samego Chrystusa, który „sam stał się Kapłanem, Ołtarzem i Barankiem ofiarnym” (patrz. V Prefacja wielkanocna).

Całując ołtarz, kapłan całuje więc samego Pana. Robi to w imieniu zgromadzonego Kościoła, który jest Oblubienicą Chrystusa. Zatem ucałowanie ołtarza to nie tylko znak czci, szacunku i uwielbienia, ale przede wszystkim gest oblubieńczy – znak wzajemnej miłości Pana i Jego ludu. Wykonany na samym początku Eucharystii przypomina nam i uświadamia, że Ofiara, w której bierzemy udział, jest jednocześnie Ucztą Weselną, w której Chrystusa zaślubia nas sobie mocą swojej miłości objawionej na ołtarzu krzyża.

Jako ciekawostkę można dodać, że Kościoły Wschodnie mają w swoich liturgiach nawet specjalną modlitwę, którą celebrans „żegna się” z ołtarzem. Tak brzmi ona w Kościele Maronickim:

„Zostawiam cię w pokoju, o Święty Ołtarzu i ufam, że w pokoju do ciebie powrócę. Oby Ofiara, która z ciebie otrzymałem, była mi na przebaczenie moich błędów i odpuszczenie mych grzechów, abym mógł stanąć bez wstydu przed tronem Chrystusa. Nie wiem, czy będzie mi dane ponownie do ciebie powrócić i raz jeszcze złożyć na tobie Ofiarę. Oto zostawiam cię w pokoju”.

ks. Michał Lubowicki / aleteia.org /

Pocałunek Pisma Świętego

Uczestnicząc we mszy św., dostrzegamy, jak kapłan czytający Ewangelię z wielką czcią całuje księgę Pisma Świętego. Niekiedy Biblia wnoszona jest w uroczystej procesji i umieszczana na ołtarzu. Te liturgiczne gesty świadczą, że dla wspólnoty wierzących, jaką jest Kościół, Pismo Święte ma fundamentalne znaczenie.

Pismo Święte jest bowiem podstawowym źródłem naszej wiary. Jest to księga objawienia się Boga ludzkości; są w niej zapisane doświadczenia ludzi w obcowaniu z Bogiem.

Objawienie Boże zawarte w Piśmie Świętym staje się dostępne w Kościele, Kościół głosi Objawienie, tłumaczy je i chroni przed błędnym rozumieniem (por. 2 P 1, 20). Objawienie Boże nie zostało dane każdemu człowiekowi z osobna, lecz ludzkiej wspólnocie: najpierw narodowi izraelskiemu – Ludowi Bożemu Starego Przymierza, a następnie wyznawcom Chrystusa – Ludowi Bożemu Nowego Testamentu. Świadkami i przekazicielami Objawienia byli w Starym Testamencie patriarchowie, prorocy, mędrcy, a w Nowym – sam Syn Boży, Jezus Chrystus, którego świadkami i głosicielami stali się Jego uczniowie, po nich zaś ci wszyscy, którzy dzięki ich świadectwu uwierzyli w Jezusa.

Zarówno w narodzie izraelskim, jak później w Kościele ustne nauczanie Objawienia, Słowa Bożego, jest pierwsze. Dopiero z biegiem czasu zostaje ono spisane. We wspólnocie narodu izraelskiego powstaje w ten sposób Pismo Święte Starego Testamentu, we wspólnocie Kościoła powstają Ewangelie, Dzieje Apostolskie, Listy Apostołów, czyli Pismo Święte Nowego Testamentu.

To, co głosili prorocy, a później to, co głosili Apostołowie, nie pochodziło od nich samych: głosili Objawienie Boże. Prorocy głosili to, co im nakazywał Bóg, Apostołowie to, co widzieli i słyszeli od Jezusa Chrystusa (por. 2 P 1, 21). Zostało to, jak wierzymy, spisane pod natchnieniem Ducha Świętego. Jest zatem nie tylko słowem ludzkim, ale jest przede wszystkim Słowem Bożym: zachowanym na piśmie Bożym Objawieniem. Z tej racji Kościół, nauczając i wyjaśniając Pismo Święte, chce mu się w pełni poddawać, kierować się nim, nie odstępując od jego sensu ani na jotę, rozumiejąc, że jest to powierzony mu przez Boga depozyt. Wierzy też, że zgodnie z obietnicą Chrystusa, który zapewnił swoim uczniom „Ducha Prawdy”, ten sam Duch Święty, dzięki któremu Słowo Boże było wiernie głoszone, a później spisane, dziś czuwa nad jego wiernym nauczaniem i wyjaśnianiem przez Kościół.

Bóg dał Kościołowi Pismo Święte jako obowiązującą normę wiary, do której Kościół musi się ciągle przymierzać. Wszelkie życie religijne, które nie rodzi się i nie rozwija w zgodzie z Biblią, nie jest tym życiem, o które w chrześcijaństwie chodzi i które Bóg pragnie w chrześcijanach wzbudzać. Bóg bowiem, tak jak działał i zbawiał w Izraelu, jak działał w życiu, śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa, jak działał w życiu pierwotnego Kościoła, tak samo pragnie działać w nas, którzy uczestniczymy w dalszych etapach samej historii zbawienia, o której świadczy Biblia.

Dla rozwoju, umocnienia i pogłębienia wiary konieczna jest znajomość Pisma Świętego. Katechizm Kościoła Katolickiego, cytując soborową Konstytucję o Objawieniu ( Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym „DEI VERBUM” – czytaj >>> ) stwierdza: „Tak wielka tkwi w Słowie Bożym moc i potęga, że jest ono dla Kościoła podporą i siłą żywotną, a dla synów Kościoła utwierdzeniem wiary, pokarmem duszy oraz źródłem czystym i stałym życia duchowego” (KKK 131). Dlatego wszyscy wierzący są zachęcani do lektury Pisma Świętego: „Kościół usilnie i szczególnie upomina wszystkich wiernych…, aby przez częste czytanie Pisma Świętego nabywali »najwyższą wartość poznania Chrystusa Jezusa« (Flp 3, 8). »Nieznajomość Pisma Świętego jest nieznajomością Chrystusa« (św. Hieronim)” (KKK 133).

Czy zatem znajdujemy czas na lekturę Pisma Świętego? Czy jest ono dla nas źródłem poznania Boga? Czy uważnie słuchamy słów Pisma Świętego odczytywanych w kościele oraz homilii, będących ich wyjaśnieniem?

Zapamiętajmy: Lektura Biblii jest niezastąpionym i koniecznym środkiem kształtowania w nas autentycznego życia chrześcijańskiego. Soborowa Konstytucja o Objawieniu mówi: „Tak wielka tkwi w Słowie Bożym moc i potęga, że jest ono dla Kościoła podporą i siłą żywotną, a dla synów Kościoła utwierdzeniem wiary, pokarmem duszy oraz źródłem czystym i stałym życia duchowego” (KO 21). / ks.  Janusz Kochański /

/ za: deon.pl – ewangelizuj.pl – niedziela.pl /

/ jres. /

Close Menu

Zamówienie pakietu EXTRA

[contact-form-7 404 "Not Found"]

Zamówienie pakietu PREMIUM

[contact-form-7 404 "Not Found"]

Zamówienie pakietu SUPER

[contact-form-7 404 "Not Found"]

Zamówienie pakietu STANDARD

[contact-form-7 404 "Not Found"]

Zamówienie pakietu BASIC

[contact-form-7 404 "Not Found"]