Kanonik, prałat, dziekan

Kanonik, prałat, dziekan

Duchowni, czyli szafarze istniejący w Kościele z ustanowienia Bożego, uczestniczący w kapłaństwie hierarchicznym i pełniący służbę wobec Ludu Bożego poprzez posługę nauczania, uświęcania i pasterzowania mogą pełnić w Kościele różne urzędy, posługi, funkcje oraz mogą być obdarzeni różnymi tytułami czy godnościami. Odznaczeniami papieskimi czy diecezjalnymi mogą też być obdarowywani wierni świeccy.

Nieraz – będąc  w kościele – podczas prezentacji duchownych słyszymy tytuły: kanonik, prałat, dziekan. Zastanawiamy się, co te tytuły oznaczają, skąd się wzięły?

Wspólnota Kościoła składa się z wiernych, czyli tych, którzy przez chrzest święty zostali wszczepieni w Chrystusa i ustanowieni Ludem Bożym. Miano wiernych (christifideles) przysługuje wszystkim członkom Ludu Bożego. Wśród wiernych rozróżniamy dwa stany: duchowny, czyli świętych szafarzy, oraz stan wiernych świeckich (kan. 207 § 1 KPK).

Spośród jednych i drugich wywodzą się wierni, którzy w szczególny sposób poświęcają się Bogu i uczestniczą w życiu Kościoła, złożywszy specjalne śluby (kan. 207 § 2 KPK).

Duchowni, czyli szafarze istniejący w Kościele z ustanowienia Bożego, uczestniczący w kapłaństwie hierarchicznym i pełniący służbę wobec Ludu Bożego poprzez posługę nauczania, uświęcania i pasterzowania mogą pełnić w Kościele różne urzędy, posługi, funkcje oraz mogą być obdarzeni różnymi tytułami czy godnościami. Odznaczeniami papieskimi czy diecezjalnymi mogą też być obdarowywani wierni świeccy.

Jeżeli chodzi o kanoników, to tytuł ten wynika i połączony jest z kapitułami kanonickimi (capitula canonicorum), które zrodziły się w Kościele na podłożu życia wspólnego duchownych. Początki zorganizowanego życia wspólnego pewnych grup duchownych, które przyjęło nazwę kanonicznego, dając okazję do nazywania członków wspólnoty kanonikami, sięgają IV wieku. Kanoniczny styl życia proponował św. Euzebiusz z Vercelli (+371) i św. Augustyn (354-430). Duży wpływ na rozwinięcie i utrwalenie życia wspólnego duchownych w diecezji miała reguła św. Chrodeganga, biskupa Metzu (742-766). Ta forma życia duchownych rozwinęła się we Francji i Anglii w X i XI wieku. Pod koniec wieku XI pojawili się tzw. kanonicy regularni, prowadzący życie wspólne oparte na ślubach. W związku z tym kanoników dotychczasowych, którzy prowadzili życie wspólne bez składania ślubów, zaczęto nazywać kanonikami świeckimi (canonici saeculares). Ci, jeśli byli zgrupowani przy kościele katedralnym, stanowili kapitułę katedralną, jeśli zaś prowadzili życie wspólne przy innym zacniejszym kościele, tworzyli kapitułę kolegiacką.

Pozycja kapituł, zwłaszcza katedralnych, rosła dzięki przyznaniu im osobowości prawnej i nabywaniu przez nie coraz to szerszych uprawnień, łącznie z osobnym majątkiem kościelnym. Szczególnie ważną rolę kapituła katedralna (a więc i członkowie kapituły) odgrywała w diecezji w razie niemożności sprawowania rządów przez biskupa (sede impedita) oraz podczas wakatu stolicy biskupiej (sede vacante). Największy rozkwit kapituł katedralnych przypada na wiek XIII i XIV. Mniejszą rolę odgrywały kapituły kolegiackie, które były zorganizowane na wzór kapituł katedralnych. Obowiązki ich ograniczały się zwykle do sprawowania funkcji liturgicznych i duszpasterstwa w kościele kolegiackim oraz do gospodarowania w tymże kościele.

Powolny spadek znaczenia kapituł katedralnych zaczął się u schyłku XVI w. Wprawdzie potrydenckie prawo kanoniczne w dalszym ciągu przyznawało im wiele uprawnień, jednakże stopniowo stawały się one coraz bardziej zależne od biskupa diecezjalnego. Znaczenie kapituł katedralnych próbował podnieść Kodeks Prawa Kanonicznego z 1917 r., przeznaczając je nie tylko do uświetnienia kultu Bożego w kościele katedralnym, lecz także do wspomagania biskupa diecezjalnego radami zgodnie z przepisami prawa i zastępowania go w zarządzaniu diecezją w razie zawakowania stolicy biskupiej oraz przyznając im miano senatu i rady biskupa (zob. kan. 391-422 KPK z 1917 r.). Faktycznie jednak kapituły katedralne nie mogły biskupowi dostarczyć rad i pomocy w zarządzaniu diecezją, nie były w stanie stanowić senatu i rady biskupiej, gdyż przekształciły się raczej w kolegia kapłanów zasłużonych dla diecezji. Dlatego Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r. pod wpływem postanowień Soboru Watykańskiego II zreformował kapituły, powołując do życia kolegium konsultorów i rady kapłańskie, które zastąpiły kapituły katedralne. Odtąd charakter kapituł i ich członków istotnie się zmienił.

Kodeks pozostawia kapitułom katedralnym i kolegiackim zadania spełniania bardziej uroczystych czynności i funkcji liturgicznych w kościele katedralnym lub kolegiackim. Funkcje te szczegółowo określają statuty kapituły. Ponadto kapituła katedralna wypełnia zadania zlecone jej przez prawo lub biskupa diecezjalnego.

Kanonicy mają swoje miejsca w stallach, gdzie zasiadają podczas celebracji liturgicznych z biskupem diecezjalnym. Są zobowiązani do celebrowania Liturgii Godzin i realizowania innych zadań związanych z kultem Bożym, co określa statut.

Statuty kapitulne określają też strój kanonicki. Używa się go podczas uroczystych celebr liturgicznych lub przy uroczystościach, zwłaszcza z udziałem biskupa. Ten strój stanowi komża, zwana rokietą, i mantolet oraz ozdobny łańcuch (dystynktorium) z herbem diecezji lub wizerunkiem świętego patrona diecezji czy kościoła katedralnego. Jest to dystynktorium. Używają też biretu z amarantowym pomponem. Kanonicy, czyli członkowie kapituły, dzielą się na gremialnych, których prawa są określone statutem zatwierdzonym przez biskupa, i honorowych. Kanonicy honorowi mają prawo do używania stroju kanonickiego. Kanonia jest godnością kościelną. Nominację na członka kapituły, czyli na kanonika, wystawia biskup diecezjalny, zasięgając rady członków kapituły.

Inną godnością kościelną jest prałatura. Tu sprawa jest bardziej skomplikowana. Jak podaje Encyklopedia Katolicka, „prałat to wyższy duchowny w Kościele, mający zwyczajną jurysdykcję kościelną (biskup, przełożony zakonny, wikariusz generalny), ale to także tytuł honorowy przyznawany duchownym za szczególne zasługi w Kościele”. W pierwszym znaczeniu prałatura jest jednostką administracyjną Kościoła. Chodzi o tzw. prałaturę terytorialną, czyli tymczasową jednostkę kościelną, np. na terenie misyjnym, gdzie nie ma jeszcze warunków, by ustanowić diecezję. Może być także prałatura personalna, np. stowarzyszenie wyłączone spod władzy biskupa diecezjalnego. Taką prałaturą personalną jest np. Opus Dei. W drugim znaczeniu jest to tytuł honorowy.

Prałatura jest tytułem nadawanym na wniosek i prośbę biskupa diecezjalnego przez Stolicę Apostolską. Stanowi ona znak uznania zasług duchownego dla Kościoła. Tytuł ten uprawnia do noszenia sutanny w kolorze amarantowym. W Kościele polskim zwyczajowo nazywa się prałatem również honorowego kapelana Jego Świątobliwości. Ponadto zwyczajowo tytułu tego używa się też w odniesieniu do czterech kapłanów spełniających najwyższe, określone funkcje w kapitule katedralnej czy kolegiackiej.

Urząd dziekana, czyli wikariusza okręgowego, nie jest godnością, ale funkcją administracyjną. Dziekan stoi na czele wikariatu okręgowego, czyli dekanatu (od greckiego deca i łacińskiego decem – dziesięć), który jest okręgiem terytorialnym w obrębie diecezji, utworzonym z kilku sąsiadujących ze sobą parafii. To właśnie te parafie tworzą dekanat, a dziekan stojący na czele dekanatu jest reprezentantem duchownych z dekanatu. Dziekan jest też reprezentantem biskupa w diecezji i sam jest proboszczem jednej z parafii kondekanalnych. Do jego uprawnień i obowiązków należy: popieranie i koordynowanie w dekanacie wspólnej działalności duszpasterskiej; czuwanie nad tym, aby duchowni jego dekanatu prowadzili życie odpowiadające ich stanowi i pilnie wypełniali swoje obowiązki; czuwanie nad kultem Bożym w dekanacie, sprawowaniem liturgii, udzielaniem sakramentów, prowadzeniem ksiąg parafialnych, a także zarządzaniem majątkiem kościelnym. Prawo upoważnia go do wizytowania parafii swego okręgu w sposób określony przez biskupa diecezjalnego. Bierze też udział w konferencjach dziekańskich z biskupem i przekazuje proboszczom swego dekanatu zarządzenia biskupie oraz troszczy się o ich realizację; przewodniczy również konferencjom dekanalnym.

Która z tych godności jest ważniejsza, bardziej znacząca? Każda z nich pochodzi niejako z innego porządku. Pierwsze dwie (kanonik i prałat) są tytułami tylko honorowymi i przyznaje się je za pracę i zasługi w Kościele lokalnym. Przyjmuje się, że tytuł prałata jest wyższy niż tytuł kanonika. Godności te otrzymuje się zwykle dożywotnio, przy czym może być tak, że kanonik honorowy zostanie mianowany przez biskupa diecezjalnego kanonikiem gremialnym. Może też być tak, że duchowny posiada jedną z tych godności lub też jest kanonikiem i prałatem. Natomiast urząd dziekana pochodzi z nominacji biskupiej i jest nadawany na określoną kadencję.

ks. Janusz Gręźlikowski

/ przewodnik-katolicki.pl /

Close Menu

Zamówienie pakietu EXTRA

[contact-form-7 404 "Not Found"]

Zamówienie pakietu PREMIUM

[contact-form-7 404 "Not Found"]

Zamówienie pakietu SUPER

[contact-form-7 404 "Not Found"]

Zamówienie pakietu STANDARD

[contact-form-7 404 "Not Found"]

Zamówienie pakietu BASIC

[contact-form-7 404 "Not Found"]